W grudniu w niemieckojęzycznym świecie pojawia się cały zestaw charakterystycznych słów, których w innych miesiącach prawie się nie używa. To właśnie wtedy słychać w sklepach, mediach i na ulicy słówka takie jak der Advent, der Nikolaus, der Weihnachtsmarkt. Dla osób uczących się niemieckiego to świetna okazja, żeby w krótkim czasie opanować konkretny, bardzo użyteczny zestaw słownictwa. Znajomość świątecznych słówek pozwala lepiej rozumieć piosenki, reklamy, życzenia i zwyczaje w krajach niemieckojęzycznych – bez tego wiele rzeczy po prostu „przelatuje nad głową”. Poniżej znajduje się praktyczna lista, podzielona tematycznie, tak aby można było krok po kroku ogarnąć cały ten świąteczny słownik.

Podstawowe świąteczne słówka po niemiecku

Na początek warto złapać kilka słów, które przewijają się absolutnie wszędzie – od kartek z życzeniami po reklamy w telewizji. To dobry fundament, na którym można potem budować bardziej szczegółowe słownictwo.

• Weihnachten – Boże Narodzenie
• das Weihnachtsfest – święta Bożego Narodzenia (uroczystość)
• die Adventszeit – czas adwentu
• der Advent – adwent
• der Heiligabend – Wigilia
• die Bescherung – rozdawanie prezentów
• die Feiertage – dni świąteczne
• die Weihnachtsferien – ferie świąteczne
• die Weihnachtsfeier – świąteczne przyjęcie / wigilia firmowa

Dobrze od razu zwrócić uwagę na rodzajniki. Słówka takie jak der Advent czy der Heiligabend pojawiają się często w połączeniach typu „am Heiligabend” (w Wigilię) czy „im Advent” (w adwencie). Warto uczyć się ich od razu w typowych zestawieniach, a nie jako oderwanych hasełek.

Adwent, kalendarze i przygotowania

Okres przedświąteczny ma w niemieckim własny, dość bogaty zestaw słówek. W praktyce, jeśli pojawia się słowo z członem Advents-, prawie na pewno chodzi o coś związanego z przygotowaniami do świąt.

• der Adventskranz – wieniec adwentowy (z czterema świecami)
• die Adventskerze – świeca adwentowa
• der Adventskalender – kalendarz adwentowy
• das Türchen – drzwiczko/okienko w kalendarzu
• die Vorweihnachtszeit – czas przedświąteczny
• vorweihnachtlich – przedświąteczny (przymiotnik)

W mowie potocznej bardzo często używa się przymiotnika weihnachtlich – „świąteczny”. Może się pojawić w takich połączeniach jak weihnachtliche Stimmung (świąteczny nastrój), weihnachtliche Musik (świąteczna muzyka) czy weihnachtlich geschmückt (świątecznie przystrojony).

Warto też rozróżnić die Adventszeit (czas adwentu, raczej neutralne określenie kościelno-kalendarzowe) i die Vorweihnachtszeit (szersze, często używane przy kontekście zakupów, przygotowań, dekoracji). Oba słowa funkcjonują równolegle i w praktyce często się mieszają.

Choinka, dekoracje i klimat świąt

Choinka i ozdoby to coś, co widać na każdym kroku – warto więc znać przynajmniej podstawowe słówka opisujące to, co się wokół dzieje.

• der Weihnachtsbaum / der Tannenbaum – choinka
• die Tanne – jodła
• die Weihnachtskugeln – bombki
• die Lichterkette – lampki choinkowe
• der Christbaumschmuck – ozdoby choinkowe
• der Stern – gwiazda
• die Christbaumspitze – czubek choinki (ozdoba na szczycie)
• die Weihnachtskrippe – szopka bożonarodzeniowa
• die Weihnachtsdekoration – dekoracja świąteczna
• schmücken – dekorować, przystrajać

W codziennej mowie często pojawia się czasownik schmücken w konstrukcjach typu: den Weihnachtsbaum schmücken (ubierać choinkę), die Wohnung weihnachtlich schmücken (świątecznie przystroić mieszkanie). Dobrze zwrócić też uwagę na rzeczownik die Stimmung – nastrój. Zestawienie weihnachtliche Stimmung powraca w reklamach i rozmowach praktycznie co roku.

Tradycje i zwyczaje świąteczne

Niemieckie Boże Narodzenie ma swoje specyficzne postacie, daty i małe rytuały, które pojawiają się regularnie w języku. Dla osób początkujących to często zupełnie nowe realia, dlatego słówka warto poznać razem z krótkim kontekstem.

• der Weihnachtsmann – Mikołaj (dosł. „świąteczny mąż”)
• der Nikolaus – św. Mikołaj (tradycyjnie 6 grudnia)
• der Weihnachtsmarkt – jarmark bożonarodzeniowy
• die Krippe – szopka
• das Christkind – Dzieciątko (postać przynosząca prezenty w niektórych regionach)
• die Mitternachtsmesse – pasterka (msza o północy)
• die Tradition – tradycja
• der Brauch – zwyczaj, obyczaj

W części Niemiec prezenty przynosi der Weihnachtsmann, a w innych regionach – das Christkind. Dlatego w tekstach i rozmowach pojawiają się obie wersje. Dobrze znać obie, bo są silnie zakorzenione kulturowo.

Osobnym zjawiskiem są Weihnachtsmärkte – jarmarki świąteczne. To tam pojawiają się takie słowa jak die Bude (budka, stragan), der Stand (stoisko), a także całe mnóstwo określeń związanych z jedzeniem i piciem.

Jedzenie i napoje świąteczne

Kuchnia to mocny element niemieckich świąt, a nazwy potraw często nie mają prostego, jednowyrazowego odpowiednika po polsku. Warto je poznać przynajmniej „z nazwy”, bo pojawiają się w menu, przepisach i reklamach.

• der Gänsebraten – pieczona gęś
• die Weihnachtsgans – świąteczna gęś
• der Karpfen – karp
• die Bratwurst – kiełbaska z rusztu (często na jarmarkach)
• der Rotkohl – czerwona kapusta (duszona, tradycyjna do gęsi)
• die Klöße / die Knödel – kluski / knedle
• der Stollen – strucla bożonarodzeniowa (ciasto drożdżowe z bakaliami)
• die Lebkuchen – pierniki (często w świątecznych kształtach)
• die Spekulatius – kruche ciasteczka korzenne
• die Plätzchen – ciasteczka (domowe, świąteczne)
• der Glühwein – grzane wino
• der Kinderpunsch – „poncz” dla dzieci, bezalkoholowy odpowiednik grzańca

Na jarmarkach praktycznie zawsze pojawiają się Glühwein, Bratwürste i Lebkuchen. To słowa warte zapamiętania, bo wielokrotnie powtarzają się w dialogach, opisach i relacjach z wyjazdów do Niemiec czy Austrii. Dobrze też zwrócić uwagę na słowo festlich – odświętny, uroczysty. W połączeniu festliches Essen pojawia się często w opisach menu na Boże Narodzenie.

Prezenty, zakupy i życzenia

Święta po niemiecku to również cały zestaw słówek związanych z prezentami, pakowaniem i składaniem życzeń. Dla początkujących to bardzo wdzięczny obszar, bo większość tych zwrotów da się od razu wykorzystać w praktyce.

• das Geschenk – prezent
• das Weihnachtsgeschenk – prezent świąteczny
• ein Geschenk machen – dawać prezent
• ein Geschenk bekommen – dostać prezent
• einpacken – pakować
• auspacken – rozpakowywać
• die Schleife – kokarda, wstążka
• das Geschenkpapier – papier do pakowania prezentów
• die Weihnachtskarte – kartka świąteczna
• die Weihnachtsgrüße – świąteczne pozdrowienia/życzenia

Najpopularniejsze życzenia to: Frohe Weihnachten! (Wesołych Świąt!) oraz Frohe Weihnachten und ein gutes neues Jahr! (Wesołych Świąt i szczęśliwego nowego roku!). W wersji nieco bardziej rozbudowanej pojawia się też ein frohes Fest – „radosnych świąt”.

W komunikacji pisemnej, np. na kartkach czy w mailach, występują też takie formuły jak Frohe Weihnachten und alles Gute im neuen Jahr (Wesołych Świąt i wszystkiego dobrego w nowym roku). Warto zapamiętać całość jako gotowy blok, bo to jedna z tych fraz, które przydają się co roku bez żadnych zmian.

Przydatne czasowniki i zwroty świąteczne

Same rzeczowniki to za mało, żeby swobodnie opisywać święta po niemiecku. Dlatego opłaca się dorzucić kilka prostych czasowników i gotowych zwrotów, które pozwalają sklecić pierwsze sensowne zdania.

• feiern – świętować
• Weihnachten feiern – obchodzić Boże Narodzenie
• die Familie treffen – spotykać się z rodziną
• beisammen sein – być razem, spędzać czas razem
• die Zeit mit der Familie verbringen – spędzać czas z rodziną
• zur Kirche gehen – iść do kościoła
• Weihnachtslieder singen – śpiewać kolędy
• Weihnachtsfilme schauen – oglądać filmy świąteczne

Z takimi klockami można już budować proste opisy: Wir feiern Weihnachten mit der Familie, Am Heiligabend gehen wir in die Kirche, Die Kinder packen die Geschenke aus. Nawet jeśli gramatyka nie jest jeszcze idealna, sam zasób słownictwa pozwala dużo lepiej odnaleźć się w świątecznych tematach.

Jak skutecznie uczyć się świątecznych słówek

Łączenie słówek z konkretnym kontekstem

Świąteczne słówka najlepiej wchodzą do głowy wtedy, gdy są powiązane z prawdziwymi sytuacjami. Dlatego zamiast wkuwać suchą listę, opłaca się korzystać z tego, co i tak pojawia się wokół w grudniu. Można oglądać krótkie niemieckie reklamy świąteczne, przeglądać oferty jarmarków czy menu restauracji online. W każdym takim tekście pojawi się kilka–kilkanaście nowych słów z tego samego kręgu tematycznego.

Dobrze też robi proste podpisy do zdjęć – choćby własnej choinki, potraw czy dekoracji. Wystarczą krótkie zdania w stylu: Unser Weihnachtsbaum, Selbst gebackene Plätzchen, Weihnachtliche Deko im Wohnzimmer. Dzięki temu słownictwo łączy się z własnymi skojarzeniami, a nie tylko z abstrakcyjną listą.

Inny skuteczny sposób to „pakiety tematyczne”: zamiast uczyć się słów pojedynczo, dobrze jest brać je od razu w małych zestawach, np. der Weihnachtsbaum – die Weihnachtskugeln – die Lichterkette – den Baum schmücken. Takie mini-zestawy dużo łatwiej odtworzyć w rozmowie.

Świąteczne słownictwo ma też tę zaletę, że wraca co roku. Zainwestowanie nawet kilkudziesięciu minut w naukę tych słówek sprawi, że kolejny grudzień w niemieckim będzie już zupełnie inny – znacznie bardziej zrozumiały, a przez to zwyczajnie przyjemniejszy.