Wiele osób pisze odruchowo „ochydne”, bo tak im „lepiej brzmi”, ale w polszczyźnie liczy się trochę coś innego niż samo brzmienie. W tym wypadku poprawna forma jest tylko jedna i wynika z konkretnych zasad językowych, a nie z tego, co częściej pojawia się w komentarzach w sieci. „Ohydne” jest poprawne, „ochydne” – błędne, i da się to bardzo prosto uzasadnić. Dobrze zrozumieć, skąd ten zapis, żeby podobne wątpliwości nie wracały przy innych słowach.

„Ohydne” czy „ochydne” – forma poprawna

Na początek sprawa najważniejsza i bez owijania w bawełnę: poprawna forma to „ohydne”. Słowo „ochydne” nie występuje w słownikach jako poprawny wariant, traktowane jest jako błąd ortograficzny.

Różnica dotyczy jednej litery, ale w języku polskim taka „drobnostka” ma znaczenie. Zapis „ohydne” jest ugruntowany w tradycji językowej i potwierdzony przez słowniki:

• Słownik języka polskiego PWN – hasło „ohydny”
• słowniki ortograficzne – wskazują jedynie formę z „h”
• słowniki poprawnościowe – klasyfikują „ochydny” jako formę błędną

Poprawna forma: ohydne, ohydny, ohyda.
Forma błędna: ochydne, ochydny, *ochyda.

W tekstach oficjalnych, szkolnych wypracowaniach, pracach naukowych czy publikacjach – zawsze powinno pojawiać się „ohydne”. „Ochydne” zostawia bardzo złe wrażenie językowe, nawet jeśli ktoś z początku nie umie nazwać konkretnego błędu.

Skąd ta „ohydna” pisownia z H?

Najwięcej kłopotów sprawia to, że w wymowie różnica między „h” a „ch” jest dziś w większości regionów praktycznie niewyczuwalna. Stąd pojawia się intuicyjna pokusa, żeby pisać tak, jak się „słyszy”. I wtedy rodzi się „ochydne”.

W przypadku „ohydne” trzeba pamiętać o dwóch rzeczach: pochodzeniu wyrazu i pisowni rodziny słów.

Rodzina wyrazu: ohyda, ohydny, ohydnie

Najprostszy sposób na zapamiętanie pisowni to spojrzeć na całą rodzinę wyrazów. W tym przypadku mamy:

• ohyda – coś bardzo brzydkiego, odrażającego
• ohydny – wyjątkowo wstrętny, budzący odrazę
• ohydnie – w sposób odrażający, bardzo brzydko
• ohydność – cecha kogoś lub czegoś odrażającego

W każdym z tych słów występuje litera H. Forma „ochyda” wygląda nienaturalnie, „ochydnie” także. Skoro więc cała rodzina trzyma się „h”, nie ma powodu, by w jednym miejscu wstawiać „ch”.

Tu działa prosta zasada praktyczna: jeśli wątpliwości budzi jedno słowo, warto sprawdzić pokrewne. Często to one „podpowiadają” poprawną pisownię.

Pochodzenie wyrazu „ohydny”

„Ohydny” jest wyrazem zapoznanym już z pochodzenia, co w praktyce oznacza, że dziś większość osób używa go czysto intuicyjnie. Historycznie wchodził w polszczyznę przez języki obce (prawdopodobnie z greki przez łacinę i języki pośrednie), stąd nietypowy dla wielu użytkowników układ głosek „ohy-”.

To zapożyczeniowe pochodzenie ma jeden praktyczny skutek: pisownia nie wynika z polskiego „czucia językowego”, tylko z tradycji i utrwalonych form w słownikach. Innymi słowy – trzeba ją po prostu zapamiętać, a nie „dopasowywać” na siłę do wymowy.

Dlaczego „ochydne” wydaje się wielu osobom poprawne?

Błąd „ochydne” pojawia się na tyle często, że część osób naprawdę zaczyna wątpić, co jest poprawne. Jest kilka konkretnych powodów, dlaczego ten zapis tak łatwo się „przykleja”.

Brak słyszalnej różnicy między H a CH

W zdecydowanej większości polskich dialektów „h” i „ch” brzmią identycznie. Ucho nie podpowiada, którą literę zapisać, więc człowiek zostaje sam z własnym wyczuciem. A wyczucie podpowiada często: „wiele słów ma ‘ch’, więc niech będzie ‘ochydne’”.

Problem dotyczy nie tylko tego jednego wyrazu. Podobnie mylą się choćby:

• „hobby” / „chobby” – poprawnie: hobby
• „chaos” / „haos” – poprawnie: chaos
• „chór” / „hór” – poprawnie: chór

Sam dźwięk to za mało. Przy takich parach pomaga tylko albo znajomość reguł historycznych, albo – w praktyce częściej – oswojenie się z poprawnym zapisem przez lekturę i świadome zapamiętanie formy.

Skojarzenie z innymi słowami na „och-”

Drugim źródłem pomyłek są podobnie brzmiące słowa, które akurat poprawnie zapisuje się z „ch”. Mowa tu o wyrazach takich jak:

• ochota
• ochłap
• ochłonąć
• ochrona

Umysł lubi schematy. Skoro tyle słów zaczyna się na „och-”, łatwo „wciągnąć” w ten schemat też „ohydne”, mimo że historycznie i znaczeniowo do tej grupy nie należy.

„Ohydne” nie ma nic wspólnego z „ochotą” czy „ochroną” – łączy je tylko podobne brzmienie, nie pochodzenie ani znaczenie.

Znaczenie słowa „ohydne” – kiedy naprawdę pasuje?

Oprócz poprawnej pisowni warto dobrze czuć samo znaczenie tego przymiotnika. „Ohydne” to nie po prostu „brzydkie”. Ten wyraz jest dużo mocniejszy emocjonalnie.

„Ohydne” oznacza coś, co budzi silną odrazę, wstręt, obrzydzenie. Może dotyczyć:

• wyglądu (ohydne rany, ohydne robactwo)
• zachowań (ohydne kłamstwo, ohydne traktowanie ludzi)
• zjawisk (ohydne praktyki, ohydne metody)

W mowie potocznej słowo to bywa mocno nadużywane. W efekcie „ohydne” zaczyna znaczyć niemal wszystko: od lekko nieudanego obiadu po naprawdę obrzydliwą sytuację. Warto to mieć z tyłu głowy i używać go wtedy, gdy rzeczywiście chce się wyrazić mocne potępienie, a nie tylko lekką niechęć.

Formy gramatyczne: nie tylko „ohydne”

Samo „ohydne” jest jedną z form przymiotnika „ohydny”. Pojawia się głównie w dwóch rolach: jako forma nijaka (rodzaj nijaki w mianowniku i bierniku) oraz w liczbie mnogiej rodzaju niemęskoosobowego.

W praktyce w zdaniach pojawią się m.in. takie zestawienia:

• „To było ohydne.” (rodzaj nijaki, orzecznik)
• „Zrobiono ohydne rzeczy.” (rodzaj nijaki, liczba mnoga)
• „To są ohydne zachowania.” (liczba mnoga, rodzaj niemęskoosobowy)

W pozostałych przypadkach ten sam przymiotnik przyjmie inne końcówki:

• „ohydny człowiek”
• „ohydna sprawa”
• „ohydni ludzie”
• „ohydnego widoku nie dało się zapomnieć”

W każdej z tych form część „ohy-” pozostaje niezmienna i zawsze zapisywana jest z „h”. Zmieniają się tylko końcówki gramatyczne.

Jak zapamiętać, że „ohydne” pisze się przez H?

Najprostsze reguły mnemotechniczne mają tę zaletę, że nie wymagają zaglądania do słowników za każdym razem. W przypadku „ohydne” działają dwie proste sztuczki.

Skojarzenie z „ohyda” i „ohyda w oczach”

Wyraz „ohyda” ma bardzo charakterystyczne brzmienie i łatwo go sobie zwizualizować. Dobrze działa skojarzenie, że:

Gdy coś jest ohydne, budzi ohydę.

Powtórzenie tej samej grupy liter ułatwia zapamiętanie. Kto zapamięta jedno, nie pomyli też drugiego. Warto związać je w pamięci jak parę nierozłącznych: „ohyda – ohydny – ohydne”.

Zasada domowa: podejrzane słowo sprawdzić w słowniku

„Ohydne” jest dobrym przykładem, że intuicja językowa bywa zdradliwa. Jeśli dane słowo:

• rzadziej pojawia się w czytanych tekstach,
• w mowie ma głoskę mogącą być „h” lub „ch”,
• i „dziwnie wygląda” w obu zapisach,

– to najbezpieczniejsze rozwiązanie to krótkie sprawdzenie w wiarygodnym słowniku (np. PWN). Po kilku takich świadomych sprawdzeniach wyraz „ohydne” przestaje zaskakiwać, a zaczyna po prostu „dobrze wyglądać” w tym jednym, poprawnym wariancie.

Najczęstsze błędy związane ze słowem „ohydne”

W praktyce na kilku typowych potknięciach można się „przejechać” w oczach czytelnika lub nauczyciela.

• Zapisywanie tylko formy „ochydne” – widać to szczególnie w komentarzach internetowych; dla wielu czytających to od razu czytelny sygnał braków językowych.
• Mieszanie form w jednym tekście – np. raz „ohydne”, raz „ochydne”; wygląda to tak, jakby autor nie panował nad podstawowymi zasadami pisowni.
• Tworzenie hybryd – typu „ohyda” obok „ochydne”; brak konsekwencji rzuca się w oczy jeszcze mocniej niż pojedynczy błąd.
• Nadmierne nadużywanie słowa – jeśli wszystko jest „ohydne”, to w pewnym momencie przestaje być jasne, kiedy chodzi naprawdę o coś poważnego, a kiedy tylko o lekką irytację.

Świadome używanie słowa „ohydne” to nie tylko poprawna pisownia, lecz także dobranie odpowiedniej siły wyrazu do sytuacji.

Podsumowanie: jedno słowo, jedna poprawna forma

Wątpliwość „ohydne czy ochydne” można zamknąć jednym zdaniem: poprawne jest wyłącznie „ohydne”, zawsze z literą „h”. Nie wynika to z „widzimisię” słowników, ale z utrwalonej tradycji językowej i powiązań w rodzinie wyrazów („ohyda”, „ohydny”, „ohydnie”).

Wymowa nie podpowie poprawnego zapisu, bo „h” i „ch” najczęściej brzmią tak samo. Warto więc oprzeć się na dobrych źródłach i prostych skojarzeniach. Dzięki temu słowo, które na początku potrafiło sprawiać kłopot, przestaje być problemem – a zaczyna być jednym z tych, które od razu zdradzają osobę dbającą o język.