„Wymyślić czy wymyśleć” to jeden z tych dylematów językowych, które regularnie wracają w mailach, pracach zaliczeniowych i opisach produktów. Chodzi o wybór między dwiema bardzo podobnymi formami, z których tylko jedna jest poprawna, ale obie wydają się „brzmieć” całkiem naturalnie. Ten tekst porządkuje temat, pokazuje poprawne użycie czasownika, sposób odmiany oraz wyjaśnia, skąd w ogóle bierze się błąd. Dzięki temu można bez wahania pisać poprawne formy w tekstach zawodowych, na stronach firmowych czy w codziennej komunikacji. Do zastosowania od razu: konkretne przykłady zdań, odmiana i prosta zasada, którą da się zapamiętać w minutę.

„Wymyślić” czy „wymyśleć” – która forma jest poprawna?

Poprawna forma to wymyślić. Forma wymyśleć jest błędna i nie występuje w słownikach współczesnego języka polskiego.

Czasownik „wymyślić” oznacza m.in.:

• stworzyć coś w wyobraźni, opracować (np. plan, pomysł, rozwiązanie),
• zmyślić coś, powiedzieć nieprawdę (np. wymyślić historię na poczekaniu).

Przykłady poprawnych zdań:

• Musimy wymyślić nazwę dla nowego produktu.
• Dzieci wymyśliły zabawę na przerwie.
• Kto to wymyślił? To w ogóle nie działa.

Forma „wymyśleć” pojawia się często w mowie potocznej i w tekstach nieformalnych, ale jest traktowana jako błąd językowy. W tekstach zawodowych, naukowych, urzędowych czy marketingowych powinna być bezwzględnie unikana.

Poprawna forma: „wymyślić”.
Niepoprawna forma: „wymyśleć” (nie używać w tekstach oficjalnych, w CV, na stronach firmowych, w ofertach).

Dlaczego „wymyślić”, skoro „myśleć” i „pomyśleć”?

Źródłem kłopotu jest zestawienie trzech czasowników: myśleć – pomyśleć – wymyślić. Pierwsze dwa mają tę samą głoskę „e” w temacie („-śle-”), trzeci nagle zmienia „e” na „i”. To wywołuje wrażenie niekonsekwencji, które mózg próbuje „naprawić”, podkładając nieistniejącą formę „wymyśleć”.

Warto uporządkować to logicznie:

• myśleć – czasownik niedokonany (proces myślenia),
• pomyśleć – dokonany (zastanowić się, rozważyć),
• wymyślić – dokonany (stworzyć coś w wyniku myślenia).

Różnica brzmieniowa nie wynika z „nielogiczności języka”, ale z rozwoju historycznego. Dawniej występowały inne warianty tematu (z -i-), które zostały utrwalone w rodzinie wyrazów z przedrostkiem „wy-”. Stąd dziś naturalne „wymyślić”, „przemyślić”, „domyślić się”, „umyślić” – wszystkie z „i”.

„Wymyśleć” powstaje więc przez analogię do „myśleć” i „pomyśleć”, ale jest to analogia fałszywa. Przy ustalaniu poprawności nie wystarczy „czy tak ładniej brzmi?”, tylko trzeba sięgnąć do słowników i praktyki językowej.

Odmiana czasownika „wymyślić” – formy, które warto znać

„Wymyślić” to czasownik dokonany, dlatego nie ma czasu teraźniejszego w ścisłym sensie. Służą do tego formy niedokonane („wymyślać”). W praktyce jednak często mówi się o „teraźniejszym” w sensie potocznym – co bywa mylące.

Odmiana „wymyślić” – czasy i tryby w praktyce

Dla przejrzystości najlepiej spojrzeć na najczęściej używane formy w porządku „czasowym”.

Czas przeszły:

• ja wymyśliłem / wymyśliłam,
• ty wymyśliłeś / wymyśliłaś,
• on/ona/ono wymyślił / wymyśliła / wymyśliło,
• my wymyśliliśmy / wymyśliłyśmy,
• wy wymyśliliście / wymyśliłyście,
• oni/one wymyślili / wymyśliły.

Formy „przyszłe” (w sensie: efekt będzie w przyszłości):

• ja wymyślę,
• ty wymyślisz,
• on/ona/ono wymyśli,
• my wymyślimy,
• wy wymyślicie,
• oni/one wymyślą.

To właśnie w tym zestawie często pojawia się błąd. Zdarzają się formy typu „wymyśle”, „wymyślis” czy „wymyśla”, tworzone – znów – przez analogię do „pomyślę”, „pomyślisz”, „pomyśli”.

Dla porządku warto zapamiętać parę: wymyślić – wymyślę – wymyślisz – wymyśli. Wszystko z „i”, żadnego „wymyśle” ani „wymyśleć”.

Tryb rozkazujący:

• (ty) wymyśl coś sensownego,
• (my) wymyślmy to dziś do końca,
• (wy) wymyślcie inne rozwiązanie.

Warto zwrócić uwagę: w trybie rozkazującym „-i-” też pozostaje. Formy „wymyślcie”, a nie „wymyślcie sobie”, funkcjonują najczęściej jako krótkie, konkretne polecenie – idealne np. w zarządzaniu zadaniami („wymyślcie lepsze hasło kampanii”).

Aspekt: „wymyślić” a „wymyślać” – kiedy którą formę wybrać?

Czasownik „wymyślić” jest dokonany. Opisuje efekt, zakończony proces – coś zostało wymyślone. Jego odpowiednikiem niedokonanym jest wymyślać, czyli czynność rozciągnięta w czasie, bez nacisku na rezultat.

Różnica znaczeniowa na przykładach

Dla osób, które zaczynają świadomie dbać o język, dobra wiadomość: w większości codziennych sytuacji wybór jest intuicyjny, ale warto go sobie raz jasno ułożyć.

„Wymyślić” – skutek, efekt, finał:

• Udało się wymyślić nowy model rozliczeń.
• Dzieci wymyśliły genialny sposób na sprzątanie pokoju.
• Musimy wymyślić hasło do kampanii do końca dnia.

„Wymyślać” – proces, powtarzalność, czynność sama w sobie:

• Siedzimy i wymyślamy nazwy od rana.
• On ciągle coś wymyśla zamiast wziąć się do pracy.
• Od tygodnia wymyślają nowe warianty produktu.

Gdy w zdaniu pojawia się określony termin, efekt, liczba („do jutra”, „jedno rozwiązanie”, „ostateczny kształt”), naturalne będzie „wymyślić”. Gdy mowa o procesie, pomyśle bez końca, czy czyimś charakterystycznym zachowaniu („on zawsze tak wymyśla”), wygodniej użyć „wymyślać”.

Co ważne z punktu widzenia błędu „wymyśleć”: forma „wymyślać” jest całkowicie poprawna i potrzebna, ale nie ma nic wspólnego z niepoprawnym „wymyśleć”. Mieszanie tych dwóch to kolejny częsty błąd.

Skąd się bierze błąd „wymyśleć”? Psychologia i przyzwyczajenia

Użycie formy „wymyśleć” nie wynika ze „złego słuchu językowego”, tylko z kilku naturalnych mechanizmów.

Analogiczne myślenie: „pomyśleć” → „wymyśleć”

Mózg lubi skróty. Gdy widzi znany wzór, próbuje go automatycznie zastosować gdzie indziej. W polszczyźnie istnieje przejrzysty schemat:

• myśleć → pomyśleć,
• myśleć → zmyśleć,
• myśleć → odmyśleć (rzadkie, ale możliwe w żargonie, np. wojskowym).

Wszystkie te formy zachowują „-śle-”. Gdy pojawia się wymyślić, konstrukcja „łamie” ten schemat. Dla części użytkowników języka nielogiczność jest na tyle irytująca, że samoistnie tworzą „poprawioną” wersję – „wymyśleć”.

Drugi mechanizm to zacieranie różnic między poszczególnymi członami rodziny wyrazów. W jednym rzędzie stoją: „myśleć”, „pomyśleć”, „wymyślić”, „przemyśleć”, „domyślić się”, „zmyślić”. Ucho wyłapuje podobieństwa ogólne, nie niuanse typu „-le-” vs „-li-”. Stąd powstają przeinaczenia w obie strony: „przemyśleć” bywa zamieniane na „przemyślić”, a „wymyślić” na „wymyśleć”.

W tle działa jeszcze przyzwyczajenie do „wygładzania” języka. Dla wielu osób „wymyśleć” brzmi łatwiej, „mniej zębatkowo” niż „wymyślić”. Język potoczny rządzi się swoimi prawami, ale w piśmie – zwłaszcza formalnym – warto trzymać się normy.

Pomaga proste skojarzenie, które porządkuje całą rodzinę:

• myśleć, ale: wymyślić, przemyślić, domyślić się, zmyślić.

Wszystko, co z „-myślić”, ma „i”. Bez wyjątku.

Typowe zdania z błędem „wymyśleć” i ich poprawne wersje

Zamiast teoretycznej listy błędów, lepiej zobaczyć je w typowych użyciach. To one najczęściej pojawiają się w mailach, CV, prezentacjach i opisach ofert.

• Musimy wymyśleć lepsze hasło reklamowe.
  Musimy wymyślić lepsze hasło reklamowe.
• Spróbuj coś szybko wymyśleć.
  Spróbuj coś szybko wymyślić.
• Nie wiem, kto to wymyśleł.
  Nie wiem, kto to wymyślił.
• Jak by tu wymyśleć inne rozwiązanie?
  Jak by tu wymyślić inne rozwiązanie?
• Zespół marketingu wymyślał nowe slogany przez tydzień. (tu błąd jest inny – aspektowy, ale warto go przy okazji pokazać)
  Zespół marketingu wymyślał nowe slogany przez tydzień. (proces)
  lub
  Zespół marketingu wymyślił nowe slogany w tydzień. (efekt)

Jeśli w tekście pojawi się wątpliwość, prostym testem jest podmiana na inne formy z tej samej rodziny: „przemyśleć”, „domyślić się”, „zmyślić”. Gdy w danym miejscu brzmiałoby nienaturalnie „przemyśleć” → tym bardziej „wymyśleć” będzie podejrzane.

Jak szybko zapamiętać poprawną formę?

Na koniec prosta minipigułka do zapamiętania – bez tabelek i reguł z podręcznika gramatyki.

• W głowie warto trzymać parę: myśleć – wymyślić.
• Gdy pojawia się przedrostek (wy-, prze-, do-, z-), wchodzi „i”: wymyślić, przemyślić, domyślić się, zmyślić.
• Formę „wymyśleć” można potraktować jak „wyraz-widmo” – brzmi znajomo, ale nie istnieje w języku ogólnym.

Po kilku świadomych użyciach poprawnej formy „wymyślić” w tekstach, błąd „wymyśleć” zaczyna sam „kłuć w oczy”. A o to właśnie chodzi – żeby w praktyce, bez sięgania do słowników, automatycznie wybierać poprawny wariant.