Technikum jest przedstawiane jako szkoła, która jednocześnie daje maturę i zawód. W praktyce wiele osób zadaje pytanie: czy w technikum są realne praktyki zawodowe, czy tylko „papier” do odhaczenia? Odpowiedź nie jest zero-jedynkowa, bo obok obowiązku wynikającego z przepisów pojawia się cała gama rozwiązań – od świetnie zorganizowanych praktyk po zupełnie fasadowe.

Czy praktyki w technikum są obowiązkowe z punktu widzenia prawa?

Na poziomie przepisów odpowiedź jest jasna: w technikum praktyki zawodowe są obowiązkowe. Wynika to z rozporządzeń dotyczących podstawy programowej kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz organizacji praktycznej nauki zawodu.

Dla większości zawodów technikalnych ustalono konkretną, minimalną liczbę godzin praktyk zawodowych (chodzi o praktyki odbywane w przedsiębiorstwie lub innej instytucji, a nie o zajęcia praktyczne w warsztatach szkolnych). Najczęściej jest to od 4 do 8 tygodni w całym cyklu kształcenia, zwykle realizowane w blokach 2–4‑tygodniowych w klasie trzeciej i/lub czwartej.

W dokumentach szkoły (statut, szkolny plan nauczania) praktyki są wpisane jako obowiązkowa część programu. Brak zaliczenia praktyk z reguły oznacza brak możliwości klasyfikacji rocznej lub ukończenia szkoły. Teoretycznie więc nie ma ukończenia technikum bez odbycia przewidzianej w programie praktyki.

Praktyki w technikum nie są „opcją dodat­kową” – są formalnie równorzędnym elementem kształcenia zawodowego, tak samo obowiązkowym jak przedmioty zawodowe teoretyczne.

Na poziomie systemowym odpowiedź „tak, praktyki są” wydaje się jednoznaczna. Ale dopiero na poziomie konkretnej szkoły i konkretnego zawodu widać, jak bardzo różni się ich rzeczywisty kształt.

Jak w praktyce wyglądają praktyki? Różne modele organizacji

Pod wspólną nazwą „praktyki w technikum” kryje się kilka zupełnie różnych rzeczywistości. Sposób organizacji zależy od zawodu, miejscowości, zaplecza szkoły i aktywności lokalnych firm.

Model idealny: praktyki jako realna nauka zawodu

W najlepszym wariancie praktyka przypomina skróconą wersję stażu. Uczeń trafia do firmy, gdzie:

• ma przydzielonego opiekuna praktyk po stronie pracodawcy,
• realizuje zadania wpisane w program praktyk, a nie przypadkowe polecenia,
• poznaje realne procesy: od zaplecza technicznego po dokumentację i zasady BHP,
• ma możliwość pracy na sprzęcie i oprogramowaniu zbliżonym do tego używanego w branży.

Taki model zdarza się częściej w zawodach, gdzie jest silne zainteresowanie pracodawców: technik informatyk, technik programista, technik mechatronik, technik logistyk, zawody okołobudowlane, a w dużych miastach także gastronomia czy hotelarstwo. Firmy widzą w uczniach potencjalnych pracowników, dlatego traktują praktyki jako długoterminową inwestycję.

Korzyści są wtedy obustronne: uczeń dostaje realne umiejętności i referencje, a pracodawca – okazję do sprawdzenia kandydata w mniejszym ryzyku niż przy normalnym zatrudnieniu.

Model „papierowy”: praktyki jako obowiązek do odhaczenia

Z drugiej strony funkcjonuje model, o którym uczniowie mówią wprost: „praktyki na papierze”. Wygląda to różnie, ale schemat bywa podobny:

• uczeń „załatwia sobie” praktykę w znajomej firmie/zakładzie,
• w rzeczywistości pojawia się tam sporadycznie lub w ogóle,
• pracodawca podbija dzienniczek praktyk „z grzeczności”,
• szkoła nie ma realnych narzędzi (albo woli nie mieć), by to zweryfikować.

Często dotyczy to zawodów, gdzie lokalny rynek pracy jest słabo rozwinięty, a szkoła nie ma sieci firm‑partnerów. W mniejszych miejscowościach zwyczajnie brakuje miejsc, gdzie można byłoby zorganizować rzetelne praktyki dla kilkudziesięciu uczniów jednocześnie.

W takim modelu realna wartość praktyk jest minimalna. Uczeń traci potencjalną szansę na kontakt z branżą, a na świadectwie figuruje zaliczona praktyka, która w niczym nie zwiększa kompetencji.

Co wpływa na jakość praktyk w technikum?

Między modelem idealnym a fasadowym rozciąga się szerokie spektrum rozwiązań pośrednich. O jakości praktyk decyduje kilka kluczowych czynników.

Rola szkoły i nauczycieli zawodu

Największe różnice widać w podejściu szkół do organizacji praktyk. Tam, gdzie działają aktywnie:

– zawierane są umowy o współpracy z konkretnymi firmami,
– szkoła sama zapewnia większości uczniów miejsce praktyk (zamiast przerzucać odpowiedzialność na nich),
– nauczyciele zawodu odwiedzają uczniów w trakcie praktyk, rozmawiają z opiekunami i reagują na sygnały, że praktyka sprowadza się do „parzenia kawy” lub bezczynności.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja tam, gdzie praktyki są traktowane jako kłopot organizacyjny. W praktyce sprowadza się to do przekazania uczniom druku podania do firmy i poinformowania, że „trzeba sobie coś znaleźć”. Kontrola bywa wtedy iluzoryczna, a jedynym dokumentem jest podpis w dzienniczku praktyk.

Nie bez znaczenia jest także sposób oceniania. Jeśli ocena końcowa z praktyki zależy tylko od podpisu pracodawcy i ogólnej opinii, uczniowie nie widzą sensu większego zaangażowania. Tam, gdzie szkoła wymaga np. raportu z praktyki, portfolio wykonanych zadań czy prezentacji podsumowującej, poziom motywacji bywa wyższy.

Postawa pracodawców i specyfika branży

Przedsiębiorstwa również różnią się podejściem. Część traktuje praktykantów jako dodatkowe ręce do pracy, bez planu rozwoju. Zdarzają się sytuacje, w których uczeń przez kilka tygodni wykonuje proste, powtarzalne czynności, niezwiązane z zakresem kwalifikacji zawodowych – na przykład porządkowanie magazynu, kserowanie dokumentów czy sprzątanie zaplecza.

Z drugiej strony są firmy, które przygotowują konkretny program praktyk: zadania na każdy tydzień, stopniowe zwiększanie odpowiedzialności, dostęp do narzędzi, a nawet wewnętrzne szkolenia. Takie podejście częściej spotyka się w nowocześniejszych branżach, gdzie rynek pracy jest konkurencyjny, a pozyskanie dobrego pracownika to wyzwanie.

Im bardziej firma widzi w uczniu potencjalnego przyszłego pracownika, tym większa szansa, że praktyki będą realnym procesem wprowadzania do zawodu, a nie tylko formalnością.

Znaczenie ma też poziom sformalizowania branży. W zawodach z mocnymi regulacjami (budownictwo, elektryka, część kierunków medycznych pomocniczych) pracodawcy częściej są świadomi odpowiedzialności i stawiają na formalne przestrzeganie zasad oraz faktyczną naukę bezpiecznych metod pracy.

Korzyści i ograniczenia praktyk dla ucznia technikum

Nawet w warunkach nieidealnych praktyki w technikum pełnią kilka ważnych funkcji, których nie da się zastąpić samą nauką w szkolnej ławce.

Najczęściej wymieniane korzyści to:

• pierwszy kontakt z realnym środowiskiem pracy – zderzenie wyobrażeń z codziennością,
• poznanie kultury organizacyjnej: godzin pracy, raportowania, komunikacji w zespole,
• możliwość sprawdzenia, czy wybrany zawód faktycznie pasuje,
• zbudowanie pierwszych relacji w branży – często to właśnie z praktyk biorą się późniejsze oferty pracy dorywczej lub etatu,
• uzupełnienie CV o konkretny wpis, który dla pracodawcy jest czytelniejszy niż sama nazwa szkoły.

Z drugiej strony uczniowie wskazują na ograniczenia i problemy:

– brak wynagrodzenia lub symboliczne stawki, co w przypadku długich praktyk bywa obciążeniem finansowym,
– poczucie marnowania czasu, gdy praktyka ogranicza się do prostych, mało rozwijających zadań,
– niejasne oczekiwania: uczeń nie wie, za co jest oceniany i czego konkretnie ma się nauczyć,
– kolizja z pracą zarobkową – część uczniów już pracuje i praktyki w pełnym wymiarze godzin są dla nich realnym problemem.

Wiele zależy od tego, czy praktyka jest spójna z tym, co było realizowane na lekcjach. Jeśli uczeń idzie do firmy z poczuciem, że „nikt nie będzie mu w stanie powierzyć sensownego zadania”, naturalnie traktuje ten czas jako formalność. Tam, gdzie szkoła wcześniej przygotowuje uczniów technicznie i mentalnie, poziom zaangażowania wyraźnie rośnie.

Praktyki w technikum a start w zawodzie – realna przewaga czy mit?

Nasuwa się pytanie, czy sam fakt odbycia praktyk w technikum daje wymierną przewagę na rynku pracy wobec osoby z liceum ogólnokształcącego lub kursu kwalifikacyjnego. Odpowiedź jest złożona.

Formalnie – technikum kończy się egzaminami zawodowymi, a praktyki są jednym z elementów przygotowania do nich. Z perspektywy pracodawcy sam papierek z zaliczonych praktyk ma mniejsze znaczenie niż wynik egzaminu czy umiejętności pokazane na rozmowie kwalifikacyjnej. Jednak dobrze zorganizowane praktyki zwiększają szansę na pozytywny wynik egzaminu, bo uczeń potrafi powiązać teorię z praktyką.

Praktycznie – różnica pojawia się wtedy, gdy:

• praktyki odbywały się w branży zgodnej z późniejszym zatrudnieniem,
• uczeń ma udokumentowane konkretne zadania, które wykonywał,
• pracodawca‑opiekun jest gotów udzielić referencji.

W takim układzie praktyki stają się czymś więcej niż szkolnym wymogiem – są pierwszym elementem ścieżki zawodowej. Zdarza się, że uczniowie po praktykach wracają do tej samej firmy na umowę zlecenie, pół etatu czy pełny etat po ukończeniu szkoły. Tu przewaga nad absolwentem liceum jest wyraźna, bo technik ma już za sobą realny staż w branży.

Jeśli jednak praktyki były wyłącznie formalnością, ich wartość konkurencyjna jest znikoma. Pracodawca z branży szybko wychwyci różnicę między osobą, która rzeczywiście przepracowała kilka tygodni w zawodzie, a kimś, kto praktyki „odfajkował”.

Jak realnie oceniać technikum pod kątem praktyk?

Pytanie „czy w technikum są praktyki?” warto przeformułować na bardziej precyzyjne: „jakie są szanse, że w konkretnym technikum praktyki będą faktycznie wartościowe?”. Odpowiedź zależy od kilku praktycznych kryteriów, które można sprawdzić przed wyborem szkoły.

Warto zwrócić uwagę na to, czy szkoła:

• posiada stałych partnerów branżowych i potrafi ich wymienić z nazwy,
• publikuje na stronie internetowej zasady organizacji praktyk (nie tylko regulamin, ale także przykładowe miejsca i programy),
• organizuje tzw. klasy patronackie – we współpracy z konkretną firmą lub koncernem,
• pokazuje w mediach społecznościowych zdjęcia, relacje, projekty z praktyk, a nie tylko ogólne informacje,
• ma w planie nauczania zarówno praktyki, jak i dobrze wyposażone pracownie zawodowe – często idzie to w parze.

Dobrym źródłem informacji są sami uczniowie i absolwenci. To oni najszybciej powiedzą, czy praktyki były „na serio”, czy tylko formalnością. Rozmowa z kilkoma osobami z różnych roczników pozwala często wyrobić sobie obraz bardziej rzetelny niż oficjalne deklaracje szkoły.

Obowiązek praktyk w technikum wynika z przepisów, ale jakość praktyk wynika z lokalnej rzeczywistości: zaangażowania szkoły, dojrzałości uczniów i podejścia pracodawców.

Ostatecznie na pytanie „czy w technikum są praktyki?” odpowiedź brzmi: tak, są – z mocy prawa i programu nauczania. Natomiast na pytanie „czy te praktyki naprawdę przygotowują do zawodu?” odpowiedź zależy już od konkretnej szkoły, zawodu i tego, w jaki sposób wszystkie strony potraktują ten obowiązkowy element kształcenia: jako kłopot, który trzeba przetrwać, czy jako pierwszą poważną inwestycję w własną drogę zawodową.